“Mos e skuq me vaj ulliri, digjet.” Këtë frazë e keni dëgjuar në çdo kuzhinë shqiptare. Ajo mbështetet në një keqkuptim që qarkullon prej dekadash dhe që studimet e viteve të fundit e kanë hedhur poshtë.
Sa nxehtësi përballon vaji i ullirit
Pika e tymit e vajit të ullirit ekstra të virgjër qëndron rreth 190-210°C, në varësi të aciditetit dhe pastërtisë. Skuqja në shtëpi zhvillohet mes 160°C dhe 180°C. Pra vaji i ullirit qëndron brenda kufirit, ndryshe nga sa besohet.
Faktori më i rëndësishëm nuk është pika e tymit, por qëndrueshmëria ndaj oksidimit. Këtu vaji i ullirit i lë pas vajrat e farave. Polifenolët dhe vitamina E e mbrojnë molekulën nga shpërbërja, ndaj vaji i ullirit prodhon më pak komponime të dëmshme se vaji i lulediellit ose i sojës në të njëjtën temperaturë.
Kur ta përdorni të papërpunuar
Nxehtësia zvogëlon një pjesë të aromës dhe të antioksidantëve. Për këtë arsye, ndajeni përdorimin:
- I papërpunuar: sallata, fasule, byrek pas pjekjes, mbi bukë, mbi peshk të gatuar
- Në gatim të butë: sote perimesh, salca, gjellë me tenxhere
- Në skuqje: patate, mish, petulla, pa e lënë të tymojë
Për ide konkrete, shihni si përdoret vaji i ullirit në receta shqiptare.
Tri gabime që dëmtojnë vajin në tigan
- E lini tiganin bosh të nxehet me vajin brenda. Shtoni vajin kur tigani është ngrohur pak, jo i skuqur.
- E ripërdorni vajin disa herë. Çdo cikël nxehtësie e rrit oksidimin. Përdoreni maksimumi dy herë.
- Prisni derisa të dalë tym. Tymi do të thotë që keni kaluar kufirin dhe vaji ka humbur vlerat.
Pse cilësia ndryshon rezultatin
Një vaj me aciditet të ulët dhe pa përzierje qëndron më gjatë në nxehtësi. Vajrat industrialë të përzier fillojnë të tymosin më herët sepse përmbajnë acide yndyrore të lira në sasi më të madhe. Kjo është arsyeja pse i njëjti recetë del ndryshe me vaj ulliri Shkrela të shtypur në të ftohtë.
Pyetje të shpeshta
A humbet vaji i ullirit vlerat kur nxehet?
Humbet një pjesë të polifenolëve, por ruan yndyrnat mononguarcuara dhe mbetet zgjedhja më e sigurt për gatim.
A bëhet vaji i ullirit toksik në temperaturë të lartë?
Jo nëse nuk e lini të tymojë. Studimet tregojnë se prodhon më pak aldehide se vajrat e farave.
Cili vaj Shkrela është më i përshtatshëm për gatim të përditshëm?
Shishja 3L ose 1L, sepse ju lejon ta përdorni pa kursim si për gatim ashtu edhe të papërpunuar.
Porosisni nga faqja e produkteve ose na kontaktoni për sasi familjare.