Për fermerët
Pleh për ullinj: organik apo kimik, kur hidhet dhe sa
Përmbajtja
Cili pleh për ullinj është i duhuri dhe kur duhet hedhur? Ulliri është pemë e durueshme, por nuk prodhon nga hiçi. Çdo vit, me ullinjtë, me gjethet dhe me degët e krasitura, ullishtja merr nga toka azot, kalium dhe elemente të tjera që duhen rikthyer. Zgjedhja e duhur e plehut, në kohën e duhur dhe në sasinë e duhur, e rrit prodhimin, e zbut alternancën “vit po – vit jo” dhe ndikon drejtpërdrejt te rendimenti dhe te cilësia e vajit. Më poshtë shpjegojmë cili pleh për ullinj përshtatet, organik apo kimik, kur hidhet dhe në çfarë sasie.
Shkurt
- Plehu organik, i dekompozuar mirë, hidhet në nëntor–shkurt, nën kurorë.
- Azoti jepet në dy doza: fundi i shkurtit–marsi dhe prilli, para lulëzimit.
- Kaliumi jepet në vjeshtë–dimër; bori me spërkatje gjethore para lulëzimit.
- Orientim: një ulli i rritur në prodhim ka nevojë për rreth 0,5–1 kg azot (N) në vit.
- Bëni analizën e tokës çdo 3–4 vjet; mos plehëroni “me sy”.
Çfarë i duhet ullirit
| Elementi | Pse duhet | Shenjat e mungesës |
|---|---|---|
| Azoti (N) | Rritja e lastarëve të rinj, lulet dhe lidhja e frutit | Gjethe të zbehta e të verdha, lastarë të shkurtër, pak lule |
| Kaliumi (K) | Madhësia e frutit, përmbajtja e vajit, rezistenca ndaj thatësirës | Maja dhe skaje të djegura të gjetheve, fruta të vegjël |
| Fosfori (P) | Rrënjët dhe lulëzimi; rrallë mungon te ullishtat e vjetra | Rritje e ngadaltë te pemët e reja |
| Bori (B) | Lidhja e frutit pas lulëzimit | Lule që bien, fruta të deformuar, maja të thara |
| Kalciumi dhe magnezi | Struktura e indeve dhe fotosinteza | Zverdhje mes damarëve të gjetheve (Mg), probleme në toka acide |
Pleh organik për ullinj
Plehu organik e ushqen pemën ngadalë dhe, mbi të gjitha, e përmirëson tokën: e bën më të butë, i jep më shumë aftësi për të mbajtur ujë dhe ushqen jetën në tokë. Për ullishtat e Fierit dhe të Myzeqesë, ku toka shpesh ngjeshet pas shirave, ky efekt vlen sa vetë lëndët ushqyese.
- Çfarë: pleh dhensh, lopësh ose pulash, vetëm i dekompozuar (të paktën 4–6 muaj); kompost; degët e krasitura të copëtuara.
- Sa: orientimisht 20–40 kg pleh të kalbur për një pemë të rritur, çdo një deri në tre vjet, sipas tokës.
- Kur: nga nëntori deri në shkurt, që shirat ta futin në tokë para rritjes pranverore.
- Si: shpërndajeni në rreth, nën projeksionin e kurorës, jo pranë trungut, dhe përzieni lehtë me tokën.
- Pleh i gjelbër: mbjellja e bishtajoreve mes rreshtave (vikë, bathë) dhe futja e tyre në tokë në pranverë shtojnë azot natyral.
Plehu i pulës është më i fortë se ai i dhenve ose i lopëve: përdoreni në sasi më të vogël dhe kurrë të freskët, sepse djeg rrënjët.
Pleh kimik për ullinj
Plehrat kimike veprojnë shpejt dhe lejojnë doza të sakta, ndaj janë të dobishme kur pema ka nevojë të menjëhershme ose kur analiza e tokës tregon mungesa të qarta.
- Azoti: nitrat amoni (34,5% N) ose ure (46% N), në dy doza: fundi i shkurtit–marsi dhe prilli. Mos jepni azot në fund të verës ose në vjeshtë, sepse nxit lastarë të butë që dëmtohen nga ngrica.
- Plehrat komplekse NPK (për shembull 20-10-10 ose 15-15-15) janë praktike kur duhen njëkohësisht azot, fosfor dhe kalium.
- Kaliumi: sulfat kaliumi në vjeshtë–dimër, sidomos pas viteve me prodhim të lartë.
Sa pleh për një pemë?
Sasitë varen nga mosha, nga prodhimi i pritshëm, nga toka dhe nga fakti nëse ullishtja ujitet. Si orientim për azotin:
| Mosha e pemës | Azot (N) në vit | Përafërsisht në nitrat amoni |
|---|---|---|
| 1–3 vjeç | 100–200 g | 0,3–0,6 kg |
| 4–8 vjeç | 300–500 g | 0,9–1,5 kg |
| Mbi 8 vjeç, në prodhim | 500–1.000 g | 1,5–3 kg |
Në vitet me pak fruta, ose kur ullishtja nuk ujitet, qëndroni në kufirin e poshtëm. Teprica e azotit nuk sjell më shumë vaj: sjell gjethe, lastarë dhe një pemë më të ndjeshme ndaj sëmundjeve dhe ndaj mizës së ullirit.
Organik apo kimik?
Nuk është zgjedhje “ose – ose”. Plehu organik e ndërton tokën për vite, ndërsa ai kimik i korrigjon shpejt mungesat e sezonit. Shumica e ullishtave përfitojnë nga një kombinim: organik në dimër dhe azot i dozuar në pranverë. Në ullishtat bio lejohen vetëm plehra organike dhe minerale të certifikuara; më shumë për këtë te artikulli për vajin e ullirit bio të certifikuar.
Kalendari i plehërimit
| Periudha | Çfarë bëhet |
|---|---|
| Nëntor – shkurt | Pleh organik i dekompozuar; kalium dhe fosfor, nëse i kërkon analiza |
| Fund shkurti – mars | Doza e parë e azotit, bashkë me krasitjen |
| Prill | Doza e dytë e azotit; spërkatje gjethore me bor para lulëzimit |
| Maj – qershor | Lidhja e frutit; plehërim gjethor vetëm nëse ka shenja mungese |
| Korrik | Analiza e gjetheve (gjethe nga mesi i lastarëve të vitit) |
| Gusht – tetor | Pa azot; ujitje sipas nevojës në ullishtat që ujiten |
Si hidhet plehu që të mos humbasë
- Shpërndajeni plehun nën projeksionin e kurorës, aty ku janë rrënjët që thithin, jo te trungu.
- Hidheni në tokë të lagësht ose para një shiu të lehtë, dhe futeni lehtë me frezë ose me shatë.
- Ndajeni azotin në dy doza: një dozë e madhe humbet me shirat dhe mund t'i djegë rrënjët.
- Te fidanët e rinj hidheni në unazë, 30–50 cm larg trungut.
- Për spërkatjet gjethore (bor, ure, kalium) ndiqni dozat në etiketë dhe spërkatni në orët e freskëta të ditës.
Plehërimi dhe cilësia e vajit
Një ullishte e ushqyer në mënyrë të ekuilibruar jep fruta të shëndetshëm, me më shumë vaj për kilogram. Teprica e azotit, përkundrazi, jep fruta më të ujshëm, rendiment më të ulët dhe ullinj më të ndjeshëm ndaj mizës, që rrit aciditetin e vajit. Prandaj plehërimi shkon dorë për dore me krasitjen e ullinjve dhe me kontrollin e sëmundjeve të ullirit. Sa vaj do të nxirrni në fund e shpjegojmë te artikulli për rendimentin e ullirit.
Pyetje të shpeshta
Kur hidhet plehu te ulliri?
Plehu organik hidhet në dimër (nëntor–shkurt). Azoti jepet në dy doza, në fund të shkurtit ose në mars dhe në prill, para lulëzimit. Kaliumi jepet në vjeshtë ose në dimër.
Sa pleh kimik i hidhet një ulliri të rritur?
Si orientim, 1,5–3 kg nitrat amoni në vit për një ulli në prodhim, të ndarë në dy doza. Sasia e saktë varet nga toka, nga ujitja dhe nga prodhimi; analiza e tokës ju jep përgjigjen më të sigurt.
A është i mirë plehu i pulës për ullinjtë?
Po, nëse është i dekompozuar mirë dhe përdoret në sasi të moderuar, sepse është shumë i pasur me azot. I freskët nuk duhet hedhur kurrë pranë rrënjëve.
Cili pleh për ullinj është më i miri?
Nuk ka një pleh të vetëm më të mirë. Për shumicën e ullishtave rezultatet më të mira i jep kombinimi i plehut organik të dekompozuar në dimër me azot të dozuar në pranverë, i korrigjuar sipas analizës së tokës.
A ka nevojë për pleh ulliri që nuk ujitet?
Po, por në sasi më të vogla dhe në kohën e duhur: lëndët ushqyese thithen vetëm kur toka është e lagësht, ndaj plehërimi i dimrit dhe i fillimit të pranverës është edhe më i rëndësishëm.
Pas vjeljes, ullinjtë tuaj mund t'i sillni në fabrikën Shkrela në Rreth Libofshë, Fier, ku grumbullojmë ullinj kokërr dhe vaj ulliri nga fermerët e zonës. Na kontaktoni për kushtet e sezonit.
