Për fermerët
Rendimenti i ullirit: sa vaj nxjerr një kuintal ullinj dhe çfarë ndikon
Përmbajtja
Rendimenti i ullirit është sasia e vajit që del nga një sasi e caktuar ullinjsh. Është pyetja e parë që na bëjnë fermerët kur sjellin ullinjtë në fabrikë: “Sa vaj do të nxjerrë kuintali?” Përgjigjja e shkurtër është: zakonisht 12–20 litra për 100 kg ullinj. Përgjigjja e plotë varet nga varieteti, nga koha e vjeljes, nga shirat dhe nga mënyra si përpunohen ullinjtë.
Shkurt
- 100 kg ullinj japin zakonisht 12–20 litra vaj (rreth 11–18 kg).
- Për 1 litër vaj duhen afërsisht 5–8 kg ullinj.
- Ullinjtë e vjelë herët japin më pak vaj, por më cilësor; ata të pjekur japin më shumë vaj, por më pak aromë.
- Pas shirave të mëdha rendimenti bie, sepse fruti ka më shumë ujë.
- Ullinjtë e përpunuar brenda 24 orësh ruajnë cilësinë dhe vlerën.
Si llogaritet rendimenti
Rendimenti shprehet zakonisht në përqindje, si kilogramë vaj për 100 kg ullinj:
Rendimenti (%) = kg vaj ÷ kg ullinj × 100
Meqë një litër vaj ulliri peshon rreth 0,915 kg, litrat llogariten duke pjesëtuar kilogramët me 0,915. Shembull: 350 kg ullinj me rendiment 16% japin 56 kg vaj, pra rreth 61 litra.
| Rendimenti | Vaj nga 100 kg ullinj | Ullinj për 1 litër vaj |
|---|---|---|
| 12% | 12 kg ≈ 13,1 litra | ≈ 7,6 kg |
| 14% | 14 kg ≈ 15,3 litra | ≈ 6,5 kg |
| 16% | 16 kg ≈ 17,5 litra | ≈ 5,7 kg |
| 18% | 18 kg ≈ 19,7 litra | ≈ 5,1 kg |
| 20% | 20 kg ≈ 21,9 litra | ≈ 4,6 kg |
Dalloni dy shifra: rendimentin në fabrikë, pra vajin që merrni realisht, dhe përmbajtjen e vajit në frut, që matet në laborator. Asnjë fabrikë nuk e nxjerr dot 100% të vajit që ka fruti; një pjesë e vogël mbetet gjithmonë në bërsi.
Çfarë ndikon te rendimenti i ullirit
1. Varieteti
Kalinjoti, varieteti më i përhapur për vaj në Shqipëri, ka frut të vogël dhe të pasur me vaj, ndaj njihet për rendiment të mirë. Varietetet me frut të madh, si Kokërrmadhi i Beratit, përdoren më shumë për tavolinë dhe japin më pak vaj për kilogram. Më shumë te artikulli për varietetet e ullirit shqiptar.
2. Pjekuria dhe koha e vjeljes
Vaji grumbullohet në frut gjatë vjeshtës. Ullinjtë jeshilë të vjelë herët japin më pak vaj, por vaj më aromatik dhe më të pasur me polifenole. Ullinjtë e pjekur plotësisht japin më shumë vaj, por më të butë dhe më pak jetëgjatë. Shumica e prodhuesve të vajit cilësor vjelin kur ullinjtë fillojnë të kthehen nga jeshilë në vjollcë. Shihni kur të mbledhësh ullinjtë për vaj më të mirë.
3. Uji në frut
Pas shirave të mëdha fruti thith ujë dhe përqindja e vajit bie, edhe pse vaji në frut nuk zhduket. Kur moti e lejon, pritja e 2–3 ditëve të thata pas një shiu të fortë e përmirëson rendimentin.
4. Shëndeti i frutit
Ullinjtë e dëmtuar nga miza ose të rënë në tokë humbasin peshë dhe japin vaj me aciditet më të lartë. Mbrojtja e ullishtes është pjesë e rendimentit; lexoni udhëzuesin për sëmundjet dhe dëmtuesit e ullirit.
5. Ruajtja para përpunimit
Ullinjtë e mbajtur për ditë të tëra në thasë plastikë ngrohen dhe fermentojnë. Transportojini në kasa të ajrosura dhe sillini në fabrikë brenda 24 orëve nga vjelja.
6. Teknologjia e fabrikës
Bluarja, kohëzgjatja dhe temperatura e malaksimit, si dhe ndarja në dekanter, ndikojnë te sasia e vajit që nxirret. Malaksimi në temperaturë më të lartë mund të nxjerrë pak më shumë vaj, por dëmton aromën dhe polifenolet. Në fabrikën Shkrela malaksimi bëhet në temperaturë të kontrolluar, nën 27°C, sepse cilësia e vajit vlen më shumë se një përqindje më e lartë rendimenti.
7. Gjethet dhe papastërtitë
Gjethet, degët dhe dheu peshohen bashkë me ullinjtë, por nuk japin vaj. Ullinjtë e pastër e bëjnë peshimin më të drejtë dhe vajin më të pastër.
Rendiment i lartë apo vaj cilësor?
Rendimenti maksimal dhe cilësia maksimale rrallë shkojnë bashkë. Vjelja shumë vonë dhe malaksimi i nxehtë e rrisin sasinë, por e ulin vlerën e vajit. Për fermerin që shet vaj, vaji ekstra i virgjër me aciditet të ulët shpesh i kompenson disa litra më pak për kuintal, sepse ka çmim më të mirë dhe shitet më lehtë.
Si të merrni më shumë vaj cilësor nga ullinjtë tuaj
- Vilni në pjekjen optimale, jo shumë vonë.
- Pas një shiu të fortë, nëse mundeni, prisni 2–3 ditë të thata.
- Përdorni rrjeta dhe kasa të ajrosura; mos i mbani ullinjtë në thasë plastikë.
- Mbajini veçmas ullinjtë e rënë në tokë nga ata të pemës.
- Sillini në fabrikë brenda 24 orëve.
- Gjatë vitit kujdesuni për krasitjen e ullinjve dhe për një plehërim të ekuilibruar.
Shitja e ullinjve dhe e vajit në fabrikën Shkrela
Fabrika e vajit Shkrela në Rreth Libofshë, Fier, grumbullon ullinj kokërr dhe vaj ulliri nga fermerët e zonës. Çmimi varet nga cilësia dhe nga tregu i sezonit, ndaj e bisedojmë përpara se të nisni ngarkesën.
- Na kontaktoni me telefon ose në WhatsApp për çmimin e ditës dhe për orarin e pranimit.
- Sillni ullinjtë në kasa të pastra, pa gjethe dhe pa baltë, sa më shpejt pas vjeljes.
- Peshimi dhe kontrolli i cilësisë bëhen në pranim, në praninë tuaj.
Adresën dhe numrin e telefonit i gjeni te faqja e kontaktit.
Pyetje të shpeshta
Sa vaj nxjerr një kuintal ullinj?
Zakonisht 12–20 litra. Ullinjtë e vjelë herët ose pas shirave japin më pak; ullinjtë e pjekur mirë të një varieteti të pasur me vaj mund të kalojnë 20 litra.
Pse rendimenti është më i ulët në fillim të sezonit?
Sepse fruti jeshil ka ende më pak vaj dhe më shumë ujë. Në këmbim, vaji i vjeljes së hershme është më aromatik dhe më i pasur me polifenole.
A ndikon shiu te rendimenti i ullirit?
Po. Pas shirave të mëdha fruti ka më shumë ujë dhe përqindja e vajit bie përkohësisht. Pas disa ditësh të thata rendimenti rikthehet.
Sa kg ullinj duhen për një litër vaj?
Rreth 5–8 kg, sipas rendimentit. Me rendiment 16%, për një litër vaj duhen afërsisht 5,7 kg ullinj.
