Krasitja e ullinjve: kur dhe si bëhet, hap pas hapi

Krasitja e ullinjve është puna që vendos sa ullinj do të mblidhni vitin e ardhshëm dhe sa i mirë do të jetë vaji. Ulliri lidh frutat mbi degët e reja të vitit të kaluar, ndaj çdo prerje e gabuar ia heq pemës prodhimin e sezonit që vjen. Në këtë udhëzues shpjegojmë kur krasitet ulliri, si bëhet krasitja hap pas hapi dhe cilat janë gabimet që i shohim më shpesh te ullinjtë që vijnë në fabrikën tonë në Rreth Libofshë, Fier.

Pse krasitet ulliri?

Një ulli i pakrasitur rritet i dendur dhe i lartë. Gjethet e brendshme mbeten në hije, degët që nuk marrin dritë nuk lidhin fruta dhe prodhimi zhvendoset në majat e pemës, ku vjelja është më e vështirë. Krasitja e rregullt sjell disa përfitime të qarta:

• Më shumë dritë dhe ajër brenda kurorës, pra më shumë sytha frutorë dhe ullinj që piqen njëtrajtësisht.
• Më pak sëmundje. Kurora e ajrosur thahet shpejt pas shiut, ndaj syri i palloit dhe kërpudhat e tjera përhapen më pak.
• Prodhim më i qëndrueshëm. Krasitja e ekuilibruar e zbut alternancën “vit po – vit jo”, që është tipike për ullirin.
• Vjelje më e lehtë dhe më e lirë, sepse pema mbahet në një lartësi të arritshme.

Për vajin kjo ka rëndësi të drejtpërdrejtë: ullinjtë e shëndetshëm dhe të pjekur njëtrajtësisht japin vaj me aciditet të ulët dhe aromë të pastër.

Kur krasitet ulliri?

Periudha më e mirë për krasitjen kryesore është pas vjeljes, nga fundi i dimrit deri në fillim të pranverës. Në zonat bregdetare dhe në fushë, si në Fier, në Vlorë apo në Myzeqe, krasitja fillon zakonisht në shkurt; në zonat kodrinore dhe më të ftohta është më e sigurt të prisni deri në mars.

• Shmangni ngricat. Plagët e freskëta para një ngrice të fortë dëmtojnë indet dhe hapin rrugë për sëmundjet.
• Mos krasitni me shi ose me lagështi të lartë. Bakteri i tuberkulozës së ullirit hyn pikërisht nga plagët e lagura.
• Mos krasitni gjatë lulëzimit (zakonisht në maj), sepse humbni lulet që do të bëheshin fruta.
• Krasitja e lehtë e verës (qershor–korrik) shërben vetëm për të hequr pinjollët dhe lastarët vertikalë, pa prerje të mëdha.

Llojet e krasitjes

Te pemët e reja mos nxitoni: sa më pak prerje në vitet e para, aq më shpejt hyn ulliri në prodhim. Hiqni vetëm degët që konkurrojnë me degët kryesore dhe lastarët që dalin nga baza.

Si bëhet krasitja e ullirit, hap pas hapi

1. Shikojeni pemën nga larg. Para se të prisni, vendosni cilat janë 3–4 degët kryesore që do të mbani dhe nga ku duhet hapur kurora.
2. Hiqni degët e thata, të thyera dhe të sëmura. Kjo është gjithmonë prerja e parë.
3. Pastroni bazën. Prisni pinjollët, lastarët që dalin nga rrënja dhe nga trungu, sa më afër vendit ku dalin.
4. Hiqni lastarët vertikalë që rriten fort drejt lart brenda kurorës; ata harxhojnë ujë dhe ushqim, por japin pak ose aspak fruta.
5. Hapni qendrën. Hiqni degët që rriten nga brenda, që kryqëzohen ose fërkohen me njëra-tjetrën, derisa drita të arrijë në mes të pemës.
6. Ulni lartësinë gradualisht. Nëse pema është shumë e lartë, shkurtoni degët e larta mbi një degë anësore që rritet nga jashtë, jo duke i prerë majën në mes të drurit.
7. Bëni prerje të pastra. Prisni pranë qafës së degës, pa lënë cungje dhe pa çjerrë lëvoren.
8. Mbroni plagët e mëdha. Prerjet më të trasha se 3–4 cm mbulojini me mastikë shartimi.
9. Trajtoni me preparat bakri pas krasitjes, sidomos nëse në ullishte ka pasur syrin e palloit ose tuberkulozë.

Sa degë duhen hequr?

Rregulli praktik është: jo më shumë se 20–25% e kurorës në një vit. Kur hiqet shumë, pema reagon duke lëshuar një mori lastarësh të rinj vertikalë dhe vitin e ardhshëm jep pak fruta. Kur hiqet shumë pak, kurora mbetet e dendur dhe problemi vetëm shtyhet. Më mirë një krasitje e moderuar çdo vit sesa një krasitje e rëndë çdo tre vjet.

Te ullinjtë e vjetër ripërtëritja bëhet me radhë: çdo vit zëvendësoni një nga degët e vjetra skeletore me një degë të re, derisa e gjithë pema të rinohet brenda 2–3 vjetësh.

Veglat dhe higjiena

• Gërshërë krasitjeje për degët e holla, prerëse me krahë të gjatë për degët deri në 4–5 cm dhe sharrë dore për degët më të trasha.
• Mprehni veglat. Një prerje e pastër shërohet shpejt; një prerje e grisur mbetet portë për sëmundjet.
• Dezinfektoni me alkool ose me varikinë të holluar kur kaloni nga një pemë me tuberkulozë te një pemë e shëndetshme.
• Degët e prera copëtojini dhe përdorini si mulç ose kompost; ato të sëmura largojini nga ullishtja.

Gabimet më të shpeshta

• Prerja e kokës. Shkurtimi i të gjitha degëve në të njëjtën lartësi e mbush pemën me lastarë të dendur dhe e lë pa prodhim për 1–2 vjet.
• Krasitja e rëndë një herë në disa vite në vend të një krasitjeje të lehtë çdo vit.
• Cungjet. Copat e lëna mbi degë thahen dhe kalben, duke i futur sëmundjet në dru.
• Krasitja me shi ose menjëherë para një ngrice.
• Harresa e pinjollëve, që i marrin pemës forcë pa dhënë asgjë.

Krasitja e ullinjve dhe cilësia e vajit

Krasitja funksionon më mirë kur shoqërohet me një plehërim të ekuilibruar dhe me mbrojtje në kohë nga dëmtuesit. Pema e krasitur mirë e shfrytëzon më mirë plehun, ndaj lexoni edhe udhëzuesin tonë për plehun për ullinj dhe atë për sëmundjet dhe dëmtuesit e ullirit. Pastaj vjen momenti i vjeljes: kur dhe si t'i mblidhni ullinjtë e shpjegojmë te artikulli kur të mbledhësh ullinjtë për vaj më të mirë.

Pyetje të shpeshta

Kur krasitet ulliri në Fier dhe në Vlorë?

Në zonat e ngrohta bregdetare krasitja kryesore bëhet zakonisht nga fundi i shkurtit deri në mars, pasi të ketë kaluar rreziku i ngricave të forta dhe para se pema të nisë rritjen e re.

A duhet krasitur ulliri çdo vit?

Po. Një krasitje e lehtë çdo vit, ose të paktën çdo dy vjet, e mban pemën në ekuilibër. Krasitjet e rralla dhe të rënda e çrregullojnë prodhimin.

A mund të krasitet ulliri në vjeshtë?

Nuk rekomandohet. Plagët e vjeshtës mbeten të hapura gjatë gjithë dimrit me shi, kur rreziku nga tuberkuloza dhe syri i palloit është më i madh.

Çfarë bëj me një ulli të vjetër që nuk prodhon më?

Bëni krasitje ripërtëritjeje me faza: çdo vit zëvendësoni një degë të vjetër me një lastar të ri dhe të fortë. Brenda 2–3 vjetësh pema rikthehet në prodhim pa e humbur krejt asnjë vit.

Keni ullinj dhe po mendoni t'i shisni ose t'i përpunoni? Fabrika e vajit Shkrela në Rreth Libofshë, Fier, grumbullon ullinj kokërr dhe vaj ulliri nga fermerët e zonës. Shihni sa vaj nxjerr një kuintal ullinj ose na kontaktoni për kushtet e sezonit.